Le Golliwogg

Dẹp ngay cái chai nhìn vừa kỳ cục vừa phân biệt chủng tộc này đi. Thật sự là nên xóa nó khỏi perfumista luôn cho rồi. Nhìn xúc phạm kinh khủng. Tôi thật sự sốc khi thấy nó vẫn còn xuất hiện trên này.

Chào mừng bạn đến với một nhánh mới của perfumista có tên là Bottlecapica. Nơi mà bạn chẳng cần phải thực sự ngửi mùi hương đó làm gì. Bạn chỉ cần thể hiện cái tôi và cho cả thế giới biết bạn là ai, thông qua việc ban phát ý kiến của mình về một cái nắp chai đã 103 năm tuổi.

Mình bị thu hút bởi các nốt hương nên đã lên eBay tìm kiếm và thấy một hãng chuyên làm bản dupe của mùi này. Dù chưa từng ngửi qua bản gốc nhưng trời ơi, bản clone này đỉnh thật sự. Mình chưa bao giờ ngửi thấy mùi nào giống thế này, nó không hề giống No 5 chút nào. Mùi hương tươi sáng, ngát hoa nhưng lại có chút vanilla, gia vị và có lẽ là một chút hương thảo mộc. Thực sự rất tuyệt vời.

Thấy nhiều ông vào đây chỉ để bàn về cái chai, rồi tự cho mình là người phát ngôn cho "mấy bạn da màu". Tui cũng là người da màu nên tui xin góp vài lời về cái thứ mà tui còn chưa ngửi thử bao giờ, vì thấy mọi người đang tranh luận gắt quá, mà ở đây thì ai cũng tôn trọng quyền tự do ngôn luận đúng không. Ai muốn biết lịch sử thì cứ lên Wikipedia tra về nhân vật Golliwog nhé. Đây là một trong nhiều kiểu hình châm biếm người da đen cực thịnh hồi đầu thế kỷ 20, dù giờ nó không còn nổi tiếng bằng mấy kiểu như "mammy" hay "pickaninnie". Cũng giống như kiểu "mammy", Golliwog không hẳn là muốn ác ý hóa hoàn toàn người da đen. Thay vào đó, nó thổi phồng mấy cái định kiến, kể cả những cái nhìn có vẻ vô hại. Ví dụ như "mammy" được xem là hình mẫu chăm sóc, nuôi nấng trẻ em da trắng. Còn Golliwog thì xuất hiện trong truyện thiếu nhi, kiểu như một người bạn thân thiện của mấy con búp bê Hà Lan quý tộc. Nhưng mà, có lý do để mấy cái hình mẫu này bị coi là phân biệt chủng tộc ở thời điểm hiện tại. Bản chất của việc châm biếm là phóng đại đặc điểm con người để tạo ra hiệu ứng kỳ quặc. Không phải cái nào cũng phân biệt chủng tộc, nhưng mấy kiểu hình về người da đen đầu thế kỷ 20 thì chắc chắn là có, vì nó tập trung vào những đặc điểm khiến người da đen trở nên "xa lạ" với xã hội da trắng thượng lưu. "Mammy" nhìn thì có vẻ chăm sóc đấy, nhưng bà ấy chẳng bao giờ bình đẳng với bà chủ hay lũ trẻ mà bà chăm. Tương tự, Golliwog được một tác giả người Anh tạo ra để làm bạn với các nhân vật khác, nhưng chính tác giả đó lại mô tả con búp bê này là "một cảnh tượng kinh khủng, một con yêu tinh đen ngòm" khi giới thiệu nhân vật. Nếu cứ gạt đi và bảo mấy nhân vật này không phân biệt chủng tộc, hay là vô hại, thì tức là mình đang phớt lờ lịch sử và vai trò của những hình mẫu này trong việc cô lập người da đen trong một xã hội vốn đã bị chia rẽ. Tui không mong cộng đồng perfumista sẽ đón nhận bài review này một cách thoải mái, nhưng tui vẫn muốn đóng góp ý kiến vì thấy chủ đề này đang bị đào lên bàn lại.

Mình vừa mới thấy cái này, trước giờ chưa nghe qua mùi nước hoa này bao giờ. Điều đầu tiên khiến mình thấy tò mò, chắc mọi người cũng đoán ra rồi... chính là cái chai. Thú thật là cái chai này làm mình liên tưởng đến nét vẽ của một đứa trẻ lên năm, kiểu vẽ người một cách ngây ngô và đáng yêu ấy. Mình không biết ý đồ của nhà thiết kế khi tạo ra nó là gì, nhưng trước mắt thì mình thấy nó cũng có tính nghệ thuật. Có lẽ (dựa trên vài bình luận bên dưới) điều lý tưởng nhất là đừng nên quá khắt khe hay nghiêm trọng hóa vấn đề. Bản thân mình cũng đang cố gắng làm vậy. Đây là một dòng nước hoa cũ rồi, nên mình tò mò về mùi hương hơn là cái vỏ chai. Mà nói đi cũng phải nói lại, nhìn nó cũng giống một con búp bê nhỏ nhắn, vui vẻ và dễ thương. Như mình đã nói, đó chỉ là quan điểm cá nhân thôi. Còn về vấn đề "chủng tộc"... thực ra chẳng có chủng tộc nào cả, chỉ có một chủng tộc duy nhất thôi, đó là nhân loại.

Mọi người cứ mải mê bàn tán về cái chai, trong khi về mùi hương thì chỉ có đúng một câu mô tả là "hổ phách ấm". Điều đó thật sự khiến tôi phát ngán. Những ai đang cố tỏ ra mình "không phân biệt chủng tộc" thực chất lại càng đổ thêm dầu vào lửa khi cứ tiếp tục bình luận về cái chai. Việc tôi nghĩ gì về cái chai chẳng quan trọng. Quan trọng là mùi hương bên trong thực sự như thế nào?

Mùi hương này khiến tôi thấy buồn một cách khó tả. Hồi nhỏ, tôi từng đọc và sưu tầm sách của Enid Blyton, nơi những nhân vật golliwog luôn được khắc họa là những kẻ tinh quái, hay gây rắc rối. Tôi vẫn giữ bộ sưu tập đó cho đến năm khoảng 20 tuổi, khi tôi tìm hiểu về lịch sử đằng sau hình tượng golliwog. Tôi đã vứt bỏ toàn bộ bộ sưu tập, gần 50 cuốn sách. Tôi cảm thấy không đúng khi tiếp tục giữ chúng, dù cho những cuốn sách đó được viết vào thời điểm mà việc gọi người da đen như vậy là điều chấp nhận được. Tôi nghĩ mình sẽ chẳng bao giờ ngửi thử mùi này, cho dù nó có là chai nước hoa tuyệt vời nhất thế giới đi chăng nữa. Tuy nhiên, perfumista là một cuốn bách khoa toàn thư về nước hoa, vì vậy họ nên đăng tải càng nhiều thông tin về càng nhiều loại nước hoa mà họ có thể tìm thấy.

Chồng tôi là người da đen. Khi nhìn thấy chai này, cả hai chúng tôi đã cùng bật cười. Thiết kế chai trông kỳ dị và khiến tôi thấy nổi da gà, nhưng phải công nhận rằng nó được tạo ra trong một thời điểm và một thế giới khác. Thú thật là nó hơi thiếu sự đúng đắn về mặt chính trị trong thế giới hiện tại của chúng ta, nhưng như một perfumista từng nói, đây là một món đồ sưu tầm và do hoàn cảnh ra đời vào thời điểm đó, nó không thể bị coi là mang tính xúc phạm. Tôi phải thừa nhận rằng việc dùng nó làm ảnh đại diện thì cũng giống như việc dùng hình chữ vạn vậy, bạn sẽ không bao giờ làm thế đâu.

Đây là một mùi hương ấm áp tuyệt vời. Bà dì của tôi từng để một chai trên bàn trang điểm, phần lông trang trí trên chai là lông thật và có chất lượng rất tốt. Tôi nhớ hình như vào năm 1965, khi tham dự Triển lãm Thế giới tại New York, tôi có ghé thăm Nhà triển lãm Pháp. Ở đó, khách có thể thử nước hoa rồi mới đặt mua. Các chai nước hoa sẽ được chuyển ra qua một cái máng trượt, và bạn sẽ không hề biết bao bì trông ra sao cho đến khi thanh toán và nhận hàng. Tôi cực kỳ thích chai Golliwog, mùi hương chủ đạo dường như là hổ phách. Lúc đó tôi đã rất ngạc nhiên khi thấy nó có thiết kế y hệt chai của bà dì mình. Khoảng năm 68, tại San Francisco, tôi có mua thêm một chai nhỏ Vigny "Heure Intime" (với thiết kế đơn giản hơn). Cả hai đều là những mùi hương tuyệt diệu và tôi thực sự hy vọng có ai đó sẽ tái sản xuất lại công thức này. Còn về thiết kế của chai nước hoa, tôi xem đó là một sự tôn vinh nghệ thuật Phi châu. Còn với những kẻ hẹp hòi luôn nhìn đâu cũng thấy hận thù và cái ác – các bạn biết mình là ai rồi đấy – thì cứ việc mà chấp nhận đi. Ký tên: Josephine Baker.

Tôi cực kỳ YÊU mùi nước hoa này! Đây đúng là "chân ái" của tôi từ trước đến nay. Cô chú tôi ở Willitts Design từng nhập khẩu mùi hương này từ Pháp, nhưng theo tôi biết thì hiện giờ nó KHÔNG còn được bán nữa. Tôi vẫn còn một chai CŨ đã dùng hết 3/4 và nó bắt đầu có dấu hiệu biến chất. Tôi thực sự rất buồn khi sắp mất đi mùi hương này mãi mãi. Có ai biết liệu mùi này còn được sản xuất không, hoặc tôi có thể tìm mua ở đâu không ạ?