Minh Ngân Từ
Nói về nước hoa châu Âu thì ai cũng nghĩ ngay đến Pháp, nhưng thật ra không chỉ có mỗi Pháp đâu. Có mấy cái tên kinh điển như 'KölnischWasser' của Wilhelm Muelhens hay truyền thống của William Penhaligon Hammam bên Anh chẳng hạn. Văn hóa mùi hương không chỉ là cuộc chơi của riêng người Pháp, mà nó mang tính toàn cầu hơn nhiều. Thế nên, ngoài cái 'siêu cường' Pháp ra, tôi nghĩ mình nên tìm hiểu và ngửi thử các nền văn hóa mùi hương khác để thấy được những góc nhìn mới mẻ hơn. Tiêu biểu nhất phải kể đến mùi hương nam quốc dân của Tây Ban Nha: Varón Dandy. Em này ra mắt từ năm 1924 bởi nhà Parera, là một trong hai chai nước hoa nam thập niên 20 được ghi danh trong cuốn H&R Genealogia do Perfume. Sau này Parera được tập đoàn Benckiser/Coty của Đức mua lại, nên giờ thường nằm ở phân khúc tầm trung và bình dân, dù trước đây từng là hàng xa xỉ. Hồi đó, ông Joan Parera Casanovas muốn đàn ông Tây Ban Nha cũng có thể sở hữu mùi hương đẳng cấp như người Pháp nhưng với mức giá dễ tiếp cận hơn. Công ty Parera thành lập năm 1912 tại Catalonia và thực sự bùng nổ vào những năm 1920. Thời đó, nước hoa trở thành một phần trong văn hóa tiêu dùng của tầng lớp trung lưu, nhưng lại mang đến cái vẻ độc bản, sang chảnh của giới thượng lưu. Đến tận bây giờ, hình ảnh quý ông đội mũ cao cùng đôi găng tay biểu tượng của Varón Dandy vẫn xuất hiện trên bao bì. Đàn ông thời đó ai cũng muốn mình trở nên lịch lãm, phong độ như vậy. Varón Dandy không chỉ là nước hoa mà còn nằm trong hệ sinh thái vệ sinh nam giới, với slogan kiểu: 'Varón Dandy hội tụ mọi sản phẩm nước hoa thiết yếu cho sự thoải mái của người đàn ông hiện đại'. Trong một nền văn hóa nam tính, bảo thủ và gia trưởng như vùng Latinh, vị thế này giúp người dùng tránh được những định kiến rằng xịt nước hoa là 'nữ tính' hay 'gay'. Cái tên Varón Dandy chính là cầu nối giữa sự nam tính thuần túy của Tây Ban Nha (varón nghĩa là con trai trưởng) và sự tinh tế, thời thượng của phong cách 'dandy' kiểu Anh-Pháp. Ngay cả ở những vùng ít công nghiệp hóa ở Nam Âu, trào lưu 'metrosexuality' này cũng lan nhanh như vũ bão, giúp sản phẩm của Parera đạt doanh số kỷ lục. Varón Dandy nhanh chóng trở thành mùi hương biểu tượng cho sự nam tính của Tây Ban Nha, và sau đó gắn liền với cả thời kỳ Franco. Không chỉ ở Tây Ban Nha, Varón Dandy còn phủ sóng khắp các thị trường nói tiếng Tây Ban Nha ở đế chế cũ và lan sang tận Mỹ. Ở khu Spanish Harlem những năm 1950, khi đi nhảy Mambo, mấy ông anh thường xịt Old Spice hàng ngày, nhưng cứ đến thứ Tư, thứ Sáu và thứ Bảy — những ngày 'lên sàn' — là họ sẽ chuyển sang dùng Varón Dandy. Đây mới chính là mùi hương để đi nhảy, không phải loại nước hoa của mấy ông 'gringo', mà là biểu tượng cho sự nam tính của người Tây Ban Nha. Hiện giờ Varón Dandy vẫn bán online với giá rất rẻ. Mùi hương thì gần như không thay đổi từ ngày đầu. Nó mang vibe của một tiệm hớt tóc (barbershop) đầy sang chảnh, với các nốt gia vị nóng, rêu sồi, gỗ và một chút hương phương Đông. Tôi khuyên mọi người ít nhất hãy thử một lần để trải nghiệm một mảnh ghép lịch sử nước hoa vùng Iberia.